MAQOLALAR

Rubrika tili:

ALL

Barchasi

RUS

Русский

ENG

English

TUR

Türkçe

UZB

O'zbekcha

AZE

Azərbaycan

TJK

Тоҷикӣ

GER

Deutsch

FRC

Français

ALL

Barchasi

ҒОЛИБ ГУНЕР, МУЗАФФАР СОЗ. АЛИШЕР НАВОИЙНИНГ АСАРЛАРИДА «СУР-» ФЕЪЛИНИНГ СЕМАНТИК ҚАМРОВИГА ДОИР ТАДҚИҚОТ

27.05.2024

ҒОЛИБ ГУНЕР, МУЗАФФАР СОЗ

Ҳар бир сўз тарих давомида турли семантик ўзгаришларга учрайди. Сўзлардаги бу ўзгаришларни аниқлаш тилнинг тарихий даврлардаги тараққиётини очиб бериш нуқтаи назаридан жуда муҳим. Ушбу тадқиқотда Алишер Навоийнинг асарларида учрайдиган сур- феъли «ҳайдамоқ, ҳайдамоқ, жўнатиб юбормоқ; аскар юбориш; ҳайдамоқ, олиб кетмоқ; жўнатиш (ҳайвонлар учун); суриш; ҳукмронлик қилмоқ, давом этмоқ; яшамоқ, вақт ўтказмоқ; қарғамоқ; сузиш; ўзига тортмоқ; тегмоқ; йўналтириш; моддани сиртга юпқа қатлам қилиб ёйиш; гапирмоқ, айтмоқ, «ёзмоқ» каби маъноларда келади. Шу маънода туркий тилининг тарихий даврларида қадимги туркийдан бошлаб мавжуд бўлган сур- феъли ишлатилган аниқланган асарлар, бу асарлардан мисоллар олинган, улар ўрин олган қаторлар ва варақ рақамлари берилган. Сўнгра матн контекстидан келиб чиқиб, асарлардаги феъл маънолари киритилиб, феъл шу маъноларга кўра таснифланган. Шундан келиб чиқиб, Алишер Навоий асарларида учрайдиган сур-, «ёзмоқ» феълининг туркий тилнинг тарихий даврларида қўлланган ёки қўлланилганлигини аниқлашга ҳаракат қилинган. Бундан ташқари, турк тилининг тарихий даврларида сур- феълининг қайси маъноларда қўлланганлигини аниқлашда Алишер Навоий асарлари асосида сўзнинг тарихий даврларда босиб ўтган тарихий саёҳатига ойдинлик киритишга ҳаракат қилинган.