Ойша Ҳилол Қалқонделен. Навоийнинг форсча шеърларида Ҳофиз таъсири

28.05.2024

Ойша Ҳилол Қалқонделен. Навоийнинг форсча шеърларида Ҳофиз таъсири

Ayşe Hilal Kalkandelen. Nevâînin Farsça Şiirlerinde Hâfiz Etkisi. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi ve Sanatları Bölümü, Türk İslam Edebiyatı Anabilim Dalı, e-posta: ahilal@atauni.edu.tr, NÜSHA, 2023; (57): 50-75

Olima Oysha Hilol Kalkandelen ushbu maqolada “Devoni Foniy”dagi gʻazallarni tahlilga tortib ulardagi Hofiz Sheroziy ta’sirini ochib berishga harakat qilgan. Maqolaning kirish qismida Navoiy va Hofiz shaxsiyati va adabiy kishiligiga biroz toʻxtalinib, keyingi boʻlimlarda ikkisinng ijodida kuzatiladigan umumtasavvufiy timsollarga keng oʻrin beriladi. Jumalada: may, qadah (jom), sabo (shamol), saboh (sahar), zohid, yor, baxt, gʻam (kadar), ayriliq kabilar shular jumlasidandir. Olima tadqiqot natijasini bayon etarkan, Devoni Foniydagi 485 gʻazaldan 231 tasi Hofiz ta’siri bilan yoki Hofiz gʻazaliga nazira shaklida bitilganligini keltirib oʻtadi. Shunga oʻxshash qiziq ma’lumotlarni maqolada yana koʻplab uchratishingiz mumkin.

Olima ushbu maqolada quyidagi adabiyotlardan foylangan:

1. Amîd, H. (1363). Ferheng-i Amîd, Tahran.
2. Bihişti, M. (1365). Ferheng-i Saba, Tahran.
3. Çetindağ, Y. (2011). Ali Şir Nevâî, İstanbul: Kaynak Yayınları.
4. Çiçekler, M. (2006). “Nazîre, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (XXXII, s. 458) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
5. Devellioğlu, F. (1998). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat, Ankara.
6. Devletşah, (2011). Şair Tezkireleri, (N. Lugal, Çev.) İstanbul: Pinhan Yayınları.
7. Kalkandelen, A. H. (2018). Ali Şîr Nevâî ve Farsça Gazelleri, Ankara: Araştırma Yayınları.
8. Kanar, M. (2008). Farsça Türkçe Sözlük, İstanbul: Say Yayınları.
9. Kartal, A. (2003). “Ali Şîr Nevâî’nin Farsça Şiirleri” Bilig. (Yaz, 26, s.147-180) Ankara.
10.  Kurnaz, C. (2013). Ahmet Talat Onay, Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı, Ankara: Kurgan Yayınları.
11.  Kurtuluş, R. (2010). “Sürȗş-i İsfahânî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (XXXVIII, s.174) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
12.  Levend, A. S. (1980). Divan Edebiyatı, Kelimeler ve Remizler Mazmunlar ve Mefhumlar, İstanbul: Enderun Kitabevi.
13.  Levend, A. S. (1965). Ali Şîr Nevâî I-IV, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
14.  Muîn, M. (1371). Ferheng-i Fârsî I-VI, Tahran: İntişârât-ı Emîr-i Kebîr.
15. Nevâyî, A. (1996). Muhâkemetü’l-Lugateyn, (F. S. Barutçu, Özönder, Haz.) Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları.
16. Nevâyî, A. (1996). Fevâidü’l-Kiber, (Ö. Kaya, Haz.) Ankara: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları.
17.  Pala, İ. (2000). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, İstanbul: Ötüken Yayınları.
18.  Safâ, Z. (1386). “Hâfız”, Târîh-i Edebiyât Der İrân I-V, Tahran: Çâp-ı sîzdehom, İnteşârât-ı Firdovs, 1064-1089.

19. Sefercioğlu, M. N. (1990). Nev’î Dîvânı’nın Tahlîli, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

20. Şemseddin S. (1306). “Ali Şîr Nevâî”, Kâmûsü’l-A‘lâm.(IV, s. 3195-3196) İstanbul: Mihran Matbaası.

21. Şîrâzî, H. (1370). Dîvân-ı Gazeliyyât-ı Mevlânâ Şemsuddîn Muhammed Hâce Hâfız-ı Şîrâzî, (nşr. Halîl Hatîb-i Rehber) Tahran: İntişârât-ı Safî Alîşâh.

22. Şîrâzî, H. (1988). Hâfız Divanı, (A. Gölpınarlı, Çev) İstanbul: Şark İslâm Klasikleri, Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı Yayınları.

23. Şîrâzî, H. (1385). Dîvân-ı Hâfız (nşr. Nizâmuddîn Nûrî), Tahran: İntişârât-ı Mürekkeb-i Sepîd.

24. Tâhirü’l-Mevlevî, (1973). Edebiyat Lügatı, İstanbul: Enderun Yayınları.

25. Tolasa, H. (1973). Ahmet Paşa’nın Şiir Dünyası, Ankara: Atatürk Üniversitesi Yayınları.

26. Yazıcı, T. (1997). “Hâfız-ı Şîrâzî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (XV, s. 105) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

27. Zebîhullâh S. (1344). Târîh-i Edebiyyât der Îrân, Tahran: İntişârât-ı Firdovs.

28. Zebîhullâh S. (2002). İran Edebiyatı Tarihi, (H. Almaz Çev) I-II, Ankara: Nüsha Yayınları.