“SHAYX SANON” MAVZUSINING TARQALISH TRAEKTORIYASI: ALISHER NAVOIY

25.04.2024

-

Lutfiya Asqarzoda
Filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori
Nizomiy nomidagi Adabiyot instituti

Shayx Sanon qissasi yozilishidan oldin arab folklorida paydo bo'lgan.

Yaqin va O'rta Sharq mamlakatlarida keng yoyilgan mazkur mavzuning tarqalish trayektoriyasi juda keng qamrovli.

Tasavvufiy masalalarni o'z ichiga olgan “Shayx Sanan” afsonasi va Shayx Sanan nomi turkiydir adabiyotda, devon she’riyatida; Yunus Emro, Nasimiy, G‘ozi Burhoniddin, Fuzuliy ijodida, XVIII asr boshlarida yashagan Ismoil Xatoiy, Bag‘dodlik Ruhiy, Govsi Tabriziy. Arpaaminizoda Samiy, Nomiq Kamol, Seyyid Azim Shirvani asarlarida koʻp tilga olinadi. Ozarbayjonda ushbu mavzuda Uzeyir Hojibeyovning "Shayx Sanan" operasi, Mehdi Bey Hajinskiy “Shayx Sanon afsonasi” (rus tilida) risolasi, Husayn Jovidning “Shayx Sanon” tragediyasi, Faxri Ug‘urlu “Shayx Sanan” nomli qissasi yozilgan. Mashhur hikoya nafaqat Sharqda, balki Yevropada ham; Fransiya, Angliya, Shvetsiya, Avstraliya, Germaniya, Polsha tadqiqotchilari va kitobxonlariga ham tanish. G. Tassi asarni 1857- yilda fransuz tiliga tarjima qiladi. Asarni ingliz tiliga tarjima qilgan olim Eduard Braun “Mantiq-ut Tayr” haqida gapirar ekan, Shayx Sanon qissasini alohida eslatdi. Yevropa adabiyotshunosligida H.Ritter “Shayx Sanan” qissasini tahlil qildi.

Ushbu mavzuda yozilgan asarlar orasida Alisher Navoiyning “Shayx Sanon” qissasi ham o‘z o‘rniga ega. Maqolada Alisher Navoiy qalamiga mansub Shayx Sanon qissasining tarqalish trayektoriyasi haqida so‘z boradi. Mazkur qissa haqidagi fikrlar misollar yordamida dalillanadi.